Nöroloji
İnme: Tanı, Tedavi ve İyileşme Rehberi
İnme belirtilerini hızla tanımayı, acil tedavide görüntüleme temelli seçimi ve kişiye özel rehabilitasyon sürecini açıklayan rehber.
Bu rehberde neler var?
İçindekiler
- İçerik sahibi
- Muhammed Erkam Akkoyun
- Son güncelleme
İnme nedir ve türleri nelerdir?
İnme, beynin bir bölümüne kan akımının aniden kesilmesi veya bir damarın yırtılması sonucu gelişen tıbbi acildir. İskemik inmede damar pıhtıyla tıkanır; hemorajik inmede beyin içinde ya da çevresinde kanama olur. Belirtilerden bu ayrım yapılamaz ve tedaviler birbirinden farklıdır. Bu nedenle aspirin dahil bir ilaç vermeden önce acil görüntüleme ve uzman değerlendirmesi gerekir. Kısa sürede tamamen düzelen belirtiler de geçici iskemik atak olabilir ve yakın inme riskini gösterebilir.
- Belirtilerin başladığı veya kişinin en son normal görüldüğü saati kaydedin.
- Yeme, içme veya ağızdan ilaç vermeyin; yutma güvenli olmayabilir.
- Belirtiler düzelse bile acil değerlendirmeyi iptal etmeyin.
Uykudan inme belirtileriyle uyanmak
Kişi uykuya normal girip yüzünde kayma, kolunda güçsüzlük, konuşma veya görme bozukluğuyla uyanabilir. Başlangıç saati bilinmese de tedavi seçeneği olmadığı varsayılmamalıdır. Hastanede BT, BT anjiyografi, perfüzyon görüntüleme veya MRG gibi yöntemlerle kanama, damar tıkanıklığı ve kurtarılabilir doku değerlendirilir. Bazı hastalar görüntüleme ve diğer ölçütlere göre damar açıcı tedavilere uygun olabilir; bu kararı yalnızca inme ekibi verir.
FAST ile belirtileri tanıma
İnme çoğu zaman aniden başlar. FAST yüz asimetrisi, tek kolda güçsüzlük ve konuşma bozukluğunu hızla kontrol etmeyi; bunlardan biri varsa zamanı kaybetmeden acil yardım çağırmayı hatırlatır. Ani görme kaybı veya çift görme, şiddetli denge ve koordinasyon kaybı, uyuşma ya da nedeni bilinmeyen şiddetli baş ağrısı da inme belirtisi olabilir.
| Harf | Kontrol | Eylem |
|---|---|---|
| F — Face / Yüz | Gülümserken bir taraf düşüyor mu? | Başlangıç saatini not edin. |
| A — Arm / Kol | İki kol kaldırıldığında biri düşüyor mu? | Kişiyi yalnız bırakmayın. |
| S — Speech / Konuşma | Basit cümle bozuk veya anlaşılmaz mı? | Belirti düzelse de beklemeyin. |
| T — Time / Zaman | Bu bulgulardan biri var mı? | 112’yi hemen arayın. |
Acil tanı ve tedavi seçimi
Hastane ekibi önce kanamayı dışlar, damarın yerini ve beyin dokusunun durumunu değerlendirir. Pıhtı eritici ilaç veya kateterle pıhtı çıkarma bazı iskemik inmelerde yararlı olabilir; uygunluk yalnızca saat hesabına değil, en son normal görülme zamanı, görüntüleme, damar tıkanıklığının yeri, kanama riski, kullanılan ilaçlar ve genel duruma bağlıdır. Sabit zaman pencerelerini kendi kendine eleme ölçütü olarak kullanmayın: ne kadar erken değerlendirme yapılırsa seçenekler o kadar iyi korunur.
İnme sonrası rehabilitasyon
Tıbbi durum dengelendikten sonra rehabilitasyon; hareket, denge, kol-el kullanımı, konuşma, biliş, görme, yutma ve günlük yaşam hedeflerine göre planlanır. Ekipte nöroloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, fizyoterapi, ergoterapi, dil ve konuşma terapisi, hemşirelik, beslenme ve ruh sağlığı uzmanları yer alabilir. İyileşme hızı kişiden kişiye değişir; ilk aylarda hızlı kazanımlar sık görülse de daha sonra da ilerleme olabilir. Gerçekçi, ölçülebilir hedefler ve ev programı güvenliği destekler.
- Yutma değerlendirilmeden ağızdan beslenme aspirasyon riski taşıyabilir.
- Düşme, omuz ağrısı, cilt bakımı ve bakım veren yükü takip planına dahil edilmelidir.
- Yeni veya tekrarlayan ani belirti rehabilitasyon sorunu sayılmamalı; yeniden acil değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Signs and Symptoms of Stroke (yeni sekmede açılır) — CDC
- Rehabilitation (yeni sekmede açılır) — World Health Organization